Sen öyle çağırmasan, ben böyle gelmezdim…

sen-boyle-cagirmasan

“Sen öyle çağırmasan, ben böyle gelmezdim.” Son günlerin popüler cümlesi bu. Nazan Bekiroğlu’nun Nar Ağacı isimli son romanının cümlesi. Merak etmeyin ben size kitaptan falan bahsetmeyeceğim. Kitabın sitesinde lügat olarak verilen bölümdeki kelimeleri paylaşacağım. Ve bu güzel kelimelere bakarak ne güzel bir dili kaybettiğimizi de birazcık düşünmemizi isteyeceğim.

 

Afrasiyab: İranlı şair Firdevsi’nin ünlü destanı Şehname’nin kahramanlarından biri.

Ahmed Mirza: “Kerem ile Aslı” hikâyesinde Kerem karakterinin asıl adı.

Ahund: Şii gelenekte din âlimi, hoca, imam.

Aladurbiye (Aladurbiya) günü: Doğu Karadeniz bölgesinde özellikle Trabzon’da 6 Temmuz günü yapılan deniz şenlikleri. Bu günde büyükbaş hayvanlar süslenerek denize sokulur ve onların yıl boyu hastalanmayacağına ve bol süt vereceğine inanılırdı.

Alay-ı vâlâ: Hükümdar alayı anlamında, gösterişi vurgulamak için kullanılan bir deyim.

Aşug: Ermeni kültüründe halk ozanı anlamında kullanılan sözcük, âşık.

Ateşgâh: Zerdüştîlikte içinde kutsal olduğuna inanılan ateşin yandığı mabed, ateşgede.

Ateş-i cavidanî mahalli: Zerdüştîlere göre ateşgedelerde, sönmeyeceğine inanılan ateşin yandığı yer.

Atkı: Halı dokumacılığında enine olarak kullanılan ipler.

Attar: Itriyat, baharat ve benzeri ürünlerin satıldığı dükkân ve bunların satıcısı.

AvestaZerdüştîlerin kutsal kitabı.

Bâdgîr: İran’ın Yezd bölgesinde rüzgârı belirli bir açıyla içine alarak mekânları soğutmaya yarayan kuleler.

Barhane: Kervanların konakladığı yer. Doğu Karadeniz bölgesinde, özellikle tütün kaçakçılığına hizmet eden yük kervanı anlamında kullanılırdı.

Behram-ı Gûr: Sasaniler’in en meşhur hükümdarlarından biri. Aynı zamanda Şehname’nin yaban eşeği avlamakla meşhur kahramanı.

Behzat: Şah Tahmasb zamanında İran sarayına baş nakkaş olmuş ünlü minyatür ustası.

Bronz Atlı heykeli: Rusya’yı Batılılaştırmak için köklü bir hamle başlatan ve Petersburg şehrini kuran Çar Petro’nun atı üzerinde batıyı işaret eder halde tasvir edildiği meşhur heykel. Aleksandr Sergeyeviç Puşkin’in aynı adlı bir şiiri vardır.

Carmen: Bizet’nin dört perdelik opera eseri.

Çaprast: Kaftan ve cübbelerin göğüs kısmını karşılıklı olarak birleştiren kıymetli ve süslü şeritler.

Çevgân: At üzerinde oynanan, ciride benzer bir oyun.

Çinvad köprüsü: Zerdüştîlere göre ölümden sonra üzerinden geçilen köprü. Bir tür Sırat köprüsü.

Çözgü ipleri: Halı dokumacılığında atkı iplerinin, arasından geçirildiği dikey ipler.

Dahma: Zerdüştîlerde ölülerin yırtıcı kuşlara terk edildiği ve yaşam birimlerinden uzak yerlere inşa edilen kuleler. Batılı seyyahlar tarafından Sessizlik Kulesi olarak adlandırılmışlardır.

Deveci feneri: Elde taşımaya müsait, gazyağıyla yakılan ve yaygın olarak kullanılan bir fener türü.

Dirvana: Trabzon yöresinde bir kuş türüne verilen isim.

Diyakoz: Kilise ruhban derecelerinden biri.

Dizçek: Savaşlarda diz ve baldırları korumak için kullanılan zırh parçası.

Erzurum Yolculuğu: Aleksandr Sergeyeviç Puşkin’in 1829 Osmanlı-Rus savaşı esnasında Rus ordusuyla birlikte Erzurum’a kadar yaptığı yolculuğun izlenimlerini anlattığı eser.

Fırtına takvimi: Uzun yılların gözlem ve tecrübelerine dayanılarak hazırlanan hava durumu çizelgesi.

Fiske şamdanı: Kulpu parmak geçirilerek tutulan el şamdanı.

Gata’lar: Avesta’nın doğrudan Zerdüşt’ten kaldığına ve orijinal olduğuna inanılan bölümü.

Gehan: Zerdüştî cenaze törenlerinde ölünün Sessizlik Kulesi’ne kadar üzerinde taşındığı demir ölü yatağı.

Hadengî: Kayın ağacından yapılmış ok.

Hallâç: Pamuk, yatak, yorgan atan kimse.

nar-agaci-

Hansar nargilesi: Kıymetli bir nargile çeşidi.

“Holbein İsa’sı”: Hans Holbein (Genç)’ın, asıl adı “Ölü İsa’nın Mezardaki Bedeni” olan meşhur tablosu. Peygamber İsa’yı geleneksel nuraniyeti içinde değil de tabut içinde çürümekte olan bir beden olarak tasvir eden bu tablodan Dostoyevski’nin Budala’sında da bahsedilmektedir.

Hûm (Haoma) suyu: Zerdüştî inanışta dinî törenlerde kullanılan ve rahatlatıcı etkisi olduğu için hasta ya da ölmekte olan kişilerin ağzına damlatılan kutsal su.

Hûm (Haoma): Zerdüştîlerde ölümsüzlüğün sembolü olan bir bitki.

İran düğümü (Sine düğümü): Halı dokumacılığındaki tekli düğüm tipi.

İsfendiyar: Şehname’nin, Rüstem’le mücadelesi meşhur kahramanı.

İstekan: Bir tür çay bardağı.

İştarâbâd: İran’da İslâmiyet öncesinde Zerdüştîlerin en meşhur şehirlerinden biri.

Kalandar: Doğu Karadeniz’de, özellikle Trabzon’da mahalli takvime göre 13 Ocak’ı 14 Ocak’a bağlayan yılbaşı gecesine ve bunu takip eden, yılın ilk ayına verilen isim. Bu gün ve gece soğuğuyla meşhurdur.

Kargış: Azeri ağzında beddua.

Kestanekarası fırtınası: Fırtına takvimine göre 28 Eylül’de başladığına inanılan fırtına. Özellikle Karadeniz’in Kestanekarası fırtınası meşhurdur.

Keyûmerz’in meclisi: Tebriz halılarında sevilerek kullanılan, Şehname’den bir sahne.

Kıblenüma: Kıble pusulası.

Kılaptan seccade: Bir tür kıymetli iple örülmüş seccade.

Kirkit: Halı düğümlerini sıkıştırmakta kullanılan tarak.

Kisra: Sasani hükümdarlarına Araplar tarafından verilen ad.

Komar: Karadeniz dağlarında yetişen mor çiçekli bir ağaç.

Kostî: Kutsal Zerdüştî kemeri.

Kürus: Sasanîler’in en ünlü hükümdarlarından biri.

Lando: Atların çektiği, üstü açılıp kapanabilen bir tür araba.

Levend: Halı için çözgü iplerinin aralarında gerildiği büyük ve uzun iki direkten her biri.

Levengî: Azerbaycan sofrasından meşhur bir yemek. Tavuk ya da balığın içi pirinçle doldurularak hazırlanır.

Markizet: Bir çeşit ince kumaş.

Mavna: Gemilerin yükleme boşaltma işlerinde kullanılan güvertesiz tekne.

Melekse: Doğu Karadeniz’e özgü, Laz gemiciler tarafından kullanılan, yüz kişi alabilen bir kayık türü.

Mesvar semaveri: Çok geniş su haznesine sahip semaver.

Mûbed: Zerdüştî rahiplerine verilen isim.

Murabba: Azerbaycan sofrasında çayla birlikte tüketilen, reçel benzeri bir tatlı.

Müfred: Tek mısra.

Münadi: Tellâl.

Nakkâl: Şehname’den bölümleri kahvehanelerde, çayhanelerde okuyan kişi.

Payvand: Zerdüştî törenlerinde insanları ikili olarak birbirine bağlayan kol bağı.

Pereme: Bir tür kayık.

Peyke: Duvara yakın kurulan alçak tahta sedir.

 

nazan_bekiroglu

Piyale: Çay bardağı, kadeh.

Rahş: Şehname’de Rüstem’in güzel, güçlü, sadık ve akıllı atı.

Rehnüma: Harita.

Rüstem: Şehname’de destanlaştırılan ünlü İran kahramanı.

Sadak: Sırta takılan ok kabı.

Sasani İmparatorluğu: Bugünkü İran’ı da içine alan çok geniş bir coğrafyada İslâmiyet öncesinde kurulan bir devlet. İkinci Pers imparatorluğu olarak da anılan Sasaniler İran’ın İslâmlaşmasından önceki son büyük İran İmparatorluğu olup dönemde resmi din Zerdüştîlik olarak kabul edilmiştir.

Sefine: Ticarette kullanılan bir gemi türü.

Seki: Alçak tahta sedir.

Sengek: İran ve Azerbaycan sofrasından bir tür ekmek.

Sessizlik Kulesi: Zerdüştîlerde ölülerin yırtıcı kuşlara terk edildiği ve yaşam birimlerinden uzak yerlere inşa edilen dahma’lara Batılı seyyahlar tarafından verilen isim.

Sıraca: Deri veremi.

Simkeş: Gümüş telleri haddeden çekerek incelten zanaatkâr.

Sinezen: Göğüs döven.

Sundurma: Veranda.

Süsen: Zambak.

Şahide: Mezar taşı.

Şayka: Karadeniz’de en çok kullanılan gemi türlerinden biri. Yelkenli ya da küreklidir.

Şehname (Şahname): Ünlü İran şairi Firdevsi’nin 60 000 beyitlik destanı. Bu destanda İran, tarih öncesi zamanlardan başlayarak Sasani İmparatorluğu’nun sonuna kadar efsaneler üzerinden tanzim edilen bir tarih çizgisinde anlatılmaktadır.

Şemmame: Bir tür meyve.

Şer’iyye Sicilleri: Osmanlı döneminde mahkeme kayıtları.

Şîkeste nestalik: Safeviler döneminde İran’da kullanılmaya başlanan bir tür hat.

Tefeül: Fal bakma. Hafız Divanı’ndan rastgele sayfa açarak anlam çıkarma.

Telkârî: Gümüş tellerle yapılan bir işleme sanatı.

Temren: Ok ve benzeri silâhların ucundaki delici metal kısım.

Toygar: Bir tür kuş.

Türk düğümü (Gördes düğümü): Halı dokumacılığındaki çiftli düğüm tipi.

Yarpuz: Nane türünden bir bitki.

“Yevmin cedîd rızkın cedîd”: “Yeni gün yeni rızık” anlamında daha çok esnaf tarafından kullanılan bir dua.

Zembil: Hasır sepet.

Zifin: Karadeniz dağlarında yetişen sarı çiçekli bir ağaç.

Zorhane: İran’da pehlivanların günlük alıştırmalarını yaptığı ve bedenle birlikte ruhun da eğitildiği mekânlar.

*

7 Nisan 2013

www.ademozbay.com

Bir önceki yazımız olan Yine ben aşık oldum / Yine ben bendekine... başlıklı makalemizde yunus emre, yunus emre güzel sözleri ve yunus emre hakkında hakkında bilgiler verilmektedir.

Share

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Hd 720p Film izle Pompei izle film seyret